معرفی شرکت کشت صنعت نیشکر هفت تپه

وضعیت جغرافیایی و مساحت منطقه هفت تپه

     هفت تپه در دشت خوزستان در 45 کیلومتری جنوب دزفول نزدیک شهر تاریخی شوش و 90 کیلومتری شمال شهرستان اهواز مرکز استان خوزستان قرار داشته و در عرض جغرافیایی ´4 30 طول ´21 48 ما بین رودخانه های دز و کرخه واقع گردیده است و آب و هوای آن متاثر از آب و هوای عمومی دشت جنوب ، گرم و خشک می باشد

اراضی منطقه هفت تپه دارای ارتفاع بین 43 تا  82 متر از سطح دریا می باشند. کشت و صنعت هفت تپه اولین واحد تولید شکر از نیشکر در ایران می باشد. سطح کل اراضی آن بیش از 24500 هکتار می باشد که هر ساله حدود 12000هکتار آن به کشت نیشکر اختصاص می یابد.

آب و هوا

الف – ایستگاههای هواشناسی

     کاربرد نتایج آماری و اطلاعات حاصل از مشاهدات روزانه هواشناسی به صورت ابزار علمی در امر کاشت، داشت و برداشت نیشکر از ابتدای شروع نیشکرکاری مورد نظر بوده است. اداره تحقیقات کشاورزی شرکت کشت و صنعت نیشکر هفت تپه جهت بررسی وضعیت آب و هوایی منطقه شش ایستگاه هواشناسی در سطح اراضی زیر کشت تاسیس و مجهز نموده است.

درجه حرارت

               حداکثر درجه حرارت در تابستان بالا و در زمستان ممکن است به زیر صفر نزول کند . مطابق آمار ارائه شده، ماکزیمم درجه حرارت مطلق مشاهده شده طی دوره آماری(1387-1338)53 درجه سانتی گراد در تیر ماه و معدل روزانه ماکزیمم درجه حرارت 7/31 درجه سانتی گراد می باشد . همچنین حداقل درجه حرارت مطلق گزارش شده در بهمن ماه برابر 10- و معدل حداقل درجه حرارت 2/5 درجه سانتی گراد در دی ماه گزارش شده است

- بارندگی ماهیانه

     اندازه گیری میزان باران بوسیله باران سنج 8  اینچی استاندارد در کلیه ایستگاهها انجام می شود البته در ایستگاه هفت تپه یک دستگاه باران سنج ثبات نیز وجود دارد.

به طور کلی متوسط میزان باران سالانه برابر 265میلی متر است که بین 7/105 تا 5/500 میلیمتر در فاصله سالهای (1387-1338) نوسان داشته است. فصل بارندگی اکثرا از آبان تا اردیبهشت است. اما پر باران ترین ماههای سال آذر، دی و بهمن می باشند. همچنین متوسط روزهای بارانی در سال 4/40 روز است که ما بین 21 تا 65 روز نوسان دارد

میانگین روزانه سرعت باد

     منطقه هفت تپه تحت تاثیر سه نوع باد قرار دارد :

1- جریان سرد کوهستانی در زمستان

2-باد سموم دارای گرد و خاک از عربستان و رطوبت از خلیج فارس

3- بادهای ساحلی در تابستان.

- تبخیر

               تبخیر سالیانه در این منطقه بسیار زیاد و میزان متوسط سالیانه حدود 3000 میلی متر است. که حدودا 12 برابر میزان بارندگی است. معدل روزانه تبخیر در ایستگاههای هواشناسی هفت تپه طی دوره آماری      ( 1387-1338) در ماههای خرداد و تیر به ترتیب با 62/14 و 69/14 میلی متر بیشترین و در ماههای آذر و دی با 3/2 و 79/1 میلی متر کمترین میزان را دارا می باشد

خاک ورزی در نیشکر 2

خاک ورزی در نیشکر

     امروزه مطالعات بسیاری در ایستگاه های تحقیقاتی نیشکر در سراسر جهان انجام می شود تا با حداقل عملیات زراعی و کاهش تردد ماشین آلات، زمین را برای کشت مناسب آماده نمایند.

 از آنجائي كه گياه نيشكر به صورت نیمه مكانيزه كشت مي شود و در مراحل مختلف آماده سازي و تهيه زمين، كاشت، داشت و برداشت نيشكراز ماشين آلات مختلف استفاده مي شود، تراكم خاك فرآيندي غيرقابل اجتناب بوده و در بيشتر اراضي تحت كشت نيشكر در زمان هاي آماده سازي، تهيه زمين و برداشت در شرايط مرطوب ايجاد مي شود.

با توجه به نتایج حاصله از مزارع منطقه و همچنین مطالعات انجام شده، اثرات شخم عمیق دوام زیادی نداشته و شیارهای ایجاد شده در مدت چند ماه اول بر اثر آبیاری و حرکت ذرات رس به درون آنها، مسدود می شوند اگر چه شخم زنی در عمق 15تا 25 سانتی متری نفوذپذیری را 20 تا 28 درصد بعد از اولین آبیاری افزایش می دهد لیکن بعلت آبیاری های پی درپی و به هم پیوستن شیارها شخم زنی اولیه، در مراحل بعدی بر نفوذپذیری تاثیر کمی دارد

با اینکه روش های کم خاک ورزی زمان عملیات را کاهش می دهند و معمولاً ازنظرآماری عملکرد نیز کاهش معنی داری ندارد، اما با توجه به شرایط هرمنطقه ممکن است اثرات متفاوتی را نشان دهد بنحوی که بعضی از فاکتورهای خاص درشرایط مختلف برتری های متفاوتی را نشان می دهد . بنابراین ازیک طرف با توجه به اهمیت انتخاب روش خاک ورزی در دستیابی به یک کشاورزی پایدار و اهمیت نيشكر در اقتصاد کشاورزی استان خوزستان و منطقه و از طرف دیگر با عنایت به نتایج متفاوت به دست آمده از مقایسه روش های مختلف خاک ورزی نیازاست این گونه بررسی ها براساس ماشین ها و ادوات دراختیار و شرایط فیزیکی خاک و آب و هوای منطقه اجرا شود تا بتوان از نتایج به دست آمده درجهت کاهش هزینه ها، افزایش درآمد در واحدسطح، حفظ پایداری و حاصلخیزی خاک و بالاخره حفظ سلامت محیط زیست بهره برداری نمود.

با اين كه تحقيقات متعددي در مناطق مختلف دنيا بر روي عمليات تهيه زمين در توليد نيشكر صورت گرفته اما از يك طرف لازم است اين موارد در مناطق توليد اين محصول نيز مورد ارزيابي قرار گيرد(بومي سازي) و از طرف ديگر با توجه به رويكردهاي نوين در كاهش شدت عمليات و كاهش تردد، كه مي تواند منجر به تغيير روش هاي سنتي در توليد نيشكر گردد و با توجه به نتایج پژوهش های مختلف به نظر می رسد که همچنان نیار به بررسی های گسترده تری در خصوص چگونگی اجرای عملیات خاکورزی در گیاه نیشکر در مناطق مختلف جهت رسیدن به راهکارهای موثر و مفيدتري  می باشد.

     انجام هر گونه تغییر در روش هاي مرسوم در یک منطقه، ممکن است روی بسیاری از عملیات دیگر تأثیر قابل ملاحظه­ای داشته باشد. همچنین سیستمی که برای زمینی یا منطقه­ای انتخاب می­شود، ممکن است برای مکان دیگر توجیه پذیر نباشد. مدیریت خوب، شامل انتخاب بهترین سیستم، متناسب با نوع خاک و شرائط آب و هوایی خاص منطقه است. بکارگیری یک سیستم در صورت  داشتن درک صحیح  ازآن ، بسیار حائز اهمیت است. پیشنهاد یک سیستم کم خاکورزی (کاهش شدت و عمق) با توجه به شرائط منطقه و سیستم کشت محصول مورد بررسی و اجرا قرار می­گیرد. که شامل مراحل ویژه­ای بشرح زیر برای بکارگیری صحیح آن می­باشد .

- ارزیابی شرائط موجود

- پایه گذاری اهداف کلی

- تشخیص بهسازی دقیق

- تشخیص جایگزین­های موجود

- انتخاب شیوه­های منا سب

- ارزیابی پیشرفت در جهت اهداف

- تغییر یا بازنگری اهداف و تکرار مراحل انجام کار در صورت لزوم

برای دستیابی به اهداف فوق الذکر در این تحقیق طبق آنچه که در مرور منابع انجام و نظر به پیشنهاد کارشناسان و توصیه­های خاص برنامه توسعه خاکورزی اقدام به اجرای سه سیستم خاکورزی در قالب سه تیمار و مقایسه با تیمار مرسوم منطقه شد، که شرح آن در زیر خواهد آمد.

 

خاک ورزی در نیشکر

     امروزه مطالعات بسیاری در ایستگاه های تحقیقاتی نیشکر در سراسر جهان انجام می شود تا با حداقل عملیات زراعی و کاهش تردد ماشین آلات، زمین را برای کشت مناسب آماده نمایند.

 از آنجائي كه گياه نيشكر به صورت نیمه مكانيزه كشت مي شود و در مراحل مختلف آماده سازي و تهيه زمين، كاشت، داشت و برداشت نيشكراز ماشين آلات مختلف استفاده مي شود، تراكم خاك فرآيندي غيرقابل اجتناب بوده و در بيشتر اراضي تحت كشت نيشكر در زمان هاي آماده سازي، تهيه زمين و برداشت در شرايط مرطوب ايجاد مي شود.

با توجه به نتایج حاصله از مزارع منطقه و همچنین مطالعات انجام شده، اثرات شخم عمیق دوام زیادی نداشته و شیارهای ایجاد شده در مدت چند ماه اول بر اثر آبیاری و حرکت ذرات رس به درون آنها، مسدود می شوند اگر چه شخم زنی در عمق 15تا 25 سانتی متری نفوذپذیری را 20 تا 28 درصد بعد از اولین آبیاری افزایش می دهد لیکن بعلت آبیاری های پی درپی و به هم پیوستن شیارها شخم زنی اولیه، در مراحل بعدی بر نفوذپذیری تاثیر کمی دارد

با اینکه روش های کم خاک ورزی زمان عملیات را کاهش می دهند و معمولاً ازنظرآماری عملکرد نیز کاهش معنی داری ندارد، اما با توجه به شرایط هرمنطقه ممکن است اثرات متفاوتی را نشان دهد بنحوی که بعضی از فاکتورهای خاص درشرایط مختلف برتری های متفاوتی را نشان می دهد . بنابراین ازیک طرف با توجه به اهمیت انتخاب روش خاک ورزی در دستیابی به یک کشاورزی پایدار و اهمیت نيشكر در اقتصاد کشاورزی استان خوزستان و منطقه و از طرف دیگر با عنایت به نتایج متفاوت به دست آمده از مقایسه روش های مختلف خاک ورزی نیازاست این گونه بررسی ها براساس ماشین ها و ادوات دراختیار و شرایط فیزیکی خاک و آب و هوای منطقه اجرا شود تا بتوان از نتایج به دست آمده درجهت کاهش هزینه ها، افزایش درآمد در واحدسطح، حفظ پایداری و حاصلخیزی خاک و بالاخره حفظ سلامت محیط زیست بهره برداری نمود.

با اين كه تحقيقات متعددي در مناطق مختلف دنيا بر روي عمليات تهيه زمين در توليد نيشكر صورت گرفته اما از يك طرف لازم است اين موارد در مناطق توليد اين محصول نيز مورد ارزيابي قرار گيرد(بومي سازي) و از طرف ديگر با توجه به رويكردهاي نوين در كاهش شدت عمليات و كاهش تردد، كه مي تواند منجر به تغيير روش هاي سنتي در توليد نيشكر گردد و با توجه به نتایج پژوهش های مختلف به نظر می رسد که همچنان نیار به بررسی های گسترده تری در خصوص چگونگی اجرای عملیات خاکورزی در گیاه نیشکر در مناطق مختلف جهت رسیدن به راهکارهای موثر و مفيدتري  می باشد.

گیاه شناسی نیشکر

نیشکر در دنیا مهم ترین گیاهی است که از آن شکر استحصال می شود. نیشکر از خانواده پواسه، زیر خانواده پانیکوئیده و جنس ساکاروم می باشد. این گیاه بصورت دائمی، برافراشته، محکم و دارای قدرت پنجه زني خوبی است. هدف از زراعت این گیاه استحصال شکر می باشد ولی مشتقات دیگری مانند ملاس، باگاس،اتیل الکل، فیبر و .. . از آن بدست می آید.گونه زراعی نیشکر افیسیناروم می باشد که واریته های هیبرید این گونه در دنیا کشت می گردند. مهم ترین ارقام تجارتی که در ایران کشت می شوند. عبارتند از 57-614   CP ، CP 48-103 ،CP 69 – 1062 .تکثیر نیشکر از طریق قلمه صورتمی گیرد و از جوانه های جانبی این قلمه ها ساقه های نیشکر بوجود می آیند. در شرایط مطلوب رشد گیاه نیشکر، روی ساقه ی اصلی باید حداقل 10 برگ سبز وجود داشته باشد

تاریخچه نیشکر در ایران وخوزستان

جلگه زرخیز خوزستان در جنوب غربی ایران بین 29 درجه و 58 دقیقه تا 32 درجه و 58 دقیقه عرض شمالی در محدوده ای به مساحت 64654 کیلومتر مربع قرار گرفته است. استان خوزستان حوزه آبگیر پنج رودخانه بزرگ کرخه، دز، کارون، جراحی و هندیجان است که از سلسله جبال زاگرس در مراکز ایران سرچشمه گرفته و پس از عبور از این استان به خلیج فارس می پیوندد.خوزستان در ناحیه گرم و استوائی و بر روی کمربند نیشکرخیزجهان قرار دارد. شایدکمتر نقطه ای از جهان باشد که شرایط و استعدادهای لازم را برای کاشت و توسعه نیشکر بطور یکجا  همانند خوزستان در خود جای داده باشد. در ایران امکان کاشت نیشکر و بهره برداری از این محصول فقط در استان خوزستان میسر می باشد. به هر حال طبق شواهد تاریخی سابقه کشت نیشکر در خوزستان به حدود بیش از 2000 سال می رسد و نام خوزستان به معنی شکرستان نیز بدلیل اهمیت کشت نیشکر و تولید شکر در اقتصاد این منطقه در زمان های گذشته بوده است.  نیشکر پس از سقوط و انحطاط بطور بسیار ابتدائی و به مقیاس کم در مازندران و نواحی مساعد کنار دریای خزر کشت می شد. در زمان ناصرالدین شاه و به کوشش امیرکبیر اقداماتی در جهت احیاء این صنعت در مازندران و خوزستان از طریق ورود قلمه های جدید از هندوستان بعمل آمد. لیکن قند سازی از نیشکر نه در مازندران و نه در خوزستان رونق نیافت. در سال ١٣٣١ بنا به دعوت سازمان برنامه ، آقای وان دوشور van Deschour که از متخصصان صاحب نام نیشکر جهان بود بمنظور مطالعه در مورد امکانات کشت نیشکر از طرف موسسه F.A.O به ایران آمد و نتایج مطالعات خود را طی گزارشی تحت عنوان گزارش شماره ١٢٩ موسسه خواربار و کشاورزی جهانی به دولت ایران تسلیم نمود.  در سال ١٣٣٥ که سازمان برنامه ، کار مطالعه و عمران خوزستان را به شرکت آمریکایی عمران و منابع واگذار نمود موضوع نیشکر کاری خوزستان در قالب طرح توسعه و عمران خوزستان مجدداً  مطرح و مورد بررسی قرار گرفت. این شرکت از آقای دکتر کارلوس شاردان رئیس سابق دانشگاه پورتوريكوو متخصص در صنایع نیشکر دعوت بعمل آورد تا ضمن بازدید از ایران مطالعات قبلی در این زمینه را ادامه و ارائه طریق نماید. دکتر شاردان در خردادماه ١٣٣٦ اولین گزارش خود را به سازمان برنامه تسلیم نمود.  پیشنهاد آقای دکتر شاردان جهت طرح نیشکر مورد تصویب سازمان برنامه واقع شد و براساس مطالعات اولیه و مطالعات تفصیلی که بعداً بعمل آمد طرح نیشکر کاری و تولید شرکت هفت تپه تهیه و در دوازده هزار هکتار اراضی هفت تپه در نزدیکی شوش مورد اجرا گذاشته شد. براساس طرح مذکور کارخانه تولید شکر از نیشکر با ظرفیت ٣٠٠٠ تن نیشکر در روز که قابل توسعه به ٦٠٠٠ تن در روز بود خریداری و اولین بهره برداری از کارخانه مذکور با کمک کارشناسان آمریکایی در سال ١٣٤٠ در ایران آغاز گردید این کارخانه ظرفیت تولید خود را در سال ١٣٤٦ به ٥٠ هزار تن در سال و در سال ١٣٥٠ به ١٠٠ هزار تن شکر از نیشکر در سال افزایش داد.موفقیت های حاصل از اجرای طرح نیشکر هفت تپه، تفکر توسعه نیشکر در سایر نقاط خوزستان را تقویت بخشید و سر انجام منجر به احداث واحد عظیم کشت و صنعت کارون در اراضی دیمچه شوشتر شد و اجرای آن به عهده دو بانک تخصصی توسعه صنعت و معدن ایران و بانک توسعه کشاورزی ایران محول گرديد.سرانجام فعالیت های اجرای طرح کشت و صنعت کارون در تیر ماه ١٣٥٤ آغاز گردید و بعد از گذشت قریب ٣٢ ماه یکی از عظیم ترین کارخانه های تولید شکر از نیشکر جهان در اسفند ماه ١٣٥٦ و با دوماه تاخیر نسبت به برنامه زمان بندی تعیین شده  مورد بهره برداری آزمایشی قرار گرفت.

در سال ١٣٦٣ صندوق مطالعات توسعه نیشکر وصنایع جانبی در راستای اهداف خودکفایی محصولات اساسی کشور در خوزستان تاسیس شد و مطالعات خود را در راستای اهداف تامین شکر مورد نیاز و نیز تامین بخشی از محصولات اساسی وابسته به نیشکر ازجمله کاغذ، خوراک دام، تخته صنعتي نيمه سنگين، الکل طبی و خمیر مایه و.... آغاز نمود. طرح اولیه شامل احداث ٧ واحد کشت و صنعت نیشکر و تولید شکر در مساحتی به وسعت ٨٤٠٠٠ هکتاردراستان خوزستان پیشنهاد ودرسال ١٣٦٥ مورد تصویب شورای اقتصاد و هیئت وزیران قرار گرفت. عملاً عملیات اجرایی طرح توسعه نیشکر و صنایع جانبی در سال ١٣٧٠ و در ٧ واحد کشت و صنعت مجزا هر کدام با ظرفیت اسمی تولید سالانه ١٠٠ هزار تن شکر آغاز شد. اولین کارخانه تولید شکر در واحد کشت و صنعت امام خمینی در سال ١٣٧٨ راه اندازی شد و کارخانجات امیر کبیر و دعبل خزاعی نیز به ترتیب در سالهای ١٣٧٩ و ١٣٨٠ و کارخانجات میرزا کوچک خان و سلمان فارسی نیز در سال ١٣٨٤ راه اندازی شد . براساس آخرین اطلاعات موجود سطح زیرکشت نیشکردرسال زراعی 78-1377 برابر با 27948 هکتار با تولید 2741220 تن نیشکر و درسال زراعی 82-1381 سطح زیرکشت به 62574 هکتار با تولید 6004613 تن نیشکربوده که افزایش قابل توجه ای داشته است این افزایش نسبت به سال مبداء ( 78-1377) 124 درصد افزایش سطح زیرکشت نیشکرو 119 درصد افزایش تولید نیشکررا نشان می دهد که طبق آمار موجود و سطح زیرکشت در پایان ده سال موردبررسی به 61567 هکتار یعنی افزایش 120 درصدی نسبت به سال پایه ( 78-1377) و تولید نیشکر با 3236026 تن و با افزایش 18 درصدی نسبت به سال پایه می باشد. افزایش سطح زیرکشت معادل 120 درصد و افزایش تولید معادل 18 درصد بخاطرحادث شدن شرایط خشکسالی و گرد و غبار بیش از حد که باعث گردید آب موردنیاز گیاه نیشکرتامین نگردد و گرد و غبار نیز باعث کاهش رطوبت نسبی هوا و تشعشع خورشیدی و نهایتاً کاهش عملکرد نیشکرگردید.ازکل سطح زیرکشت نیشکرو تولید آن 96/99 درصد دراستان خوزستان و 4% درصد دراستان مازندران، ولی نیشکردربعد اقتصادی و صنعتی کشورفقط دراستان خوزستان   می باشد.

تولید کنندگان عمده نیشکری جهان

     طبق اعلام سازمان جهاني خواربار و كشاورزي (فائو) بیش از ٧٠ درصد از شکر جهان از طریق مزارع نیشکر تولید می شوند که در این میان کشورهایی چون برزیل، هند، چین، مکزیک، تایلند، استرالیا، اروگوئه، آفریقای جنوبی در رده های بالای جدول تولید کنندگان شکر نیشکری قرار دارند و ايران در سال 2004 ميلادي 5/6 ميليون تن نيشكر توليد كرد و به عنوان بيستمين كشور توليدكننده اين محصول در جهان شناخته شد. بر اساس اعلام سازمان جهاني خواربار و كشاورزي (فائو)در  اين سال يك ميليارد و 199 ميليون تن نيشكر در جهان توليد شد و ايران در اين سال 54 صدم درصد توليد جهاني را به خود اختصاص داد.  بر اساس  اين اعلام ، برزيل در سال 2004 ميلادي با توليد 411 ميليون تن نيشكر، 34 درصد توليد جهاني را به خود اختصاص داد و به عنوان بزرگترين توليد كننده نيشكر در جهان شناخته شد که قسمت اعظم تولیدات نیشکر خود را به تولید اتانول اختصاص داده است.
 به گزارش فائو كشورهاي هند با 244 ميليون تن و چين 92 ميليون تن نيشكر در سال 2004 به ترتيب با كسب 17 درصد و 7 درصد توليد جهاني در رتبه هاي دوم و سوم قرار گرفتند.
بر اساس اين گزارش، توليد نيشكر در كشورهاي تايلند 63 ميليون تن، پاكستان 52 ميليون تن، مكزيك 45 ميليون تن، كلمبيا 37 ميليون تن، استراليا 36 ميليون تن، فيليپين 28 ميليون تن و آمريكا 27 ميليون تن بوده است و اين كشورها به ترتيب در رتبه هاي چهارم تا دهم قرار گرفتند.
همچنين بر اساس اين اعلام كشورهاي اندونزي، كوبا، آرژانتين، آفريقاي جنوبي، گواتمالا، ويتنام، مصر، ونزوئلا، ميانمار و ايران نيز به ترتيب در رتبه هاي يازدهم تا بيستم جاي گرفتند.

 

سطح زير كشت وتوليد نیشکر در جهان

 

    در جهان روند افزایش سطح زیرکشت به طور کلی طی سالهای ١٩٨٠ تا ٢٠٠٢ از رشدی در حدود٣/٤٧ درصد برخوردار بوده است به طوری که سطح مذکور از١٣٠٢٨٥ میلیون هکتار در سال ١٩٨٠ به ١٩٠٥٨٠ میلیون هکتار در سال ٢٠٠٢ رسیده است.

علاوه بر رشد سطح زیرکشت که رابطه مستقیم با تولید نیشکر دارد عملکرد و احد سطح نیز طی سالهای مذکور از رشد ١٩ درصدی برخوردار بود. بطوری که عملکرد هر هکتار نیشکر کاری از ٢٩/٥٥ تن در سال ١٩٨٠ به ٨٠/٦٥ تن در سال ٢٠٠٢ میلادی افزایش یافته است. نتیجه افزایش سطح زیر کشت و عملکرد نیشکر در هکتار ،افزایش ٧٥ درصدی تولید نیشکر طی سالهای مذکور شده است. مجموع کل تولید نیشکر جهان در سال ١٩٨٠ در حدود ٦/٧٣٤ میلیون تن بوده که این میزان در سال ٢٠٠٢ به ٤/١٢٨٨ میلیون تن افزایش یافته است.

مشخصات مرفولوژیکی مهم ترین واریته های تجارتی نیشکر در خوزستان

  واریته 103 – 48 CP

این واریته جزء ارقام ميان رس با دوره رشد متوسط 18 ماه می باشد. برگ ها حالت ایستاده، رنگ برگ ها سبز معمولی، چسبندگی غلاف کم، امتداد ساقه بصورت زیگزاگ شدید، حالت مومی در این واریته متوسط، شکل میانگره ها بصورت خمیده، دارای ترک های چوب پنبه ای و جوانه های ساقه زا کوچک و مدور می باشند .

  واریته 614- 57 CP   

این واریته جزء ارقام زودرس با دوره  رشد 15 ماه می باشد. برگ ها حالت ایستاده، رنگ برگ ها سبز روشن، چسبندگی غلاف زیاد، امتداد ساقه بصورت مستقیم، حالت مومی در این واریته خیلی زیاد، شکل میانگره ها ماشوره ای، فاقد ترک های چوب پنبه ای و جوانه های ساقه زا بزرگ و مدور می باشند .

   واریته 1062-   69 CP       

رنگ برگ سبز تیره ولی عرض پهنک برگ کم است. مقدار موم ساقه بسیار کم می باشد. شکل ساقه دوکی شکل، جوانه ها معمولاً کوچک، فاقد شیار و رنگ ساقه قرمز متمایل به صورتی کم رنگ می باشد .      

آبیاری نیشکر

با اینکه نیشکر به خشکی مقاوم است ضرورت دارد برای حصول عملکردهای بالا مستلزم تأمین رطوبت کافی در خاک است. گیاه در مرحله رشد رویشی سریع و طویل شدن ساقه نسبت به کمبود رطوبت در خاک حساس تراز سایر مراحل رشد است. حصول حداکثر عملکرد مستلزم آن است که در هیچ مرحله ای از رشد اجازه داده نشود که رطوبت خاک از 5/0 ـ اتمسفر پائین تر رود. ولی 3-2 ماه قبل از برداشت آبیاری باید کمتر شود تا رشد رویشی محدود شده تجمع قند در ساقه امکان پذیر باشد.
اولین آبیاری بعد از کاشت تا زمان سبز شدن و استقرار بوته باید سبک (برعکس چغندرقند) انجام شود ولی آبیاریهای بعدی سنگین که تا عمق 2/1 متری خیس شود از به گل رفتن گیاه باید جلوگیری کرد زیرا با کاهش قند ذخیره شده همراه است. اگر رطوبت خاک بالاتر از نقطه پژمردگی نگاه داشته شود طویل شدن ساقه ها به میزان ثابتی ادامه خواهد یافت و با نزدیک شدن به نقطه پژمردگی، طویل شدن کند و در نقطه پژمردگی کاملاً متوقف میشود.
برای تشکیل ساکارز در برگها و انتقال آن به ساقه باید رطوبت زیاد در دسترس گیاه باشد. با وجودی که فتوسنتز تا مرحله پژمردگی ادامه پیدا کند، گیاهانی که آب کافی در دسترس دارند قند بیشتری تولید میکنند. قطع آبیاری در یک مرحله مشخص ممکن است از تشکیل گل جلوگیری کند. آبیاری بلافاصله پس از کاشت و در طول پنجه زدن از نظر یکنواخت سبز شدن و تولید پنجه های کافی مؤثر است و چون عملکرد نیشکر در طول مرحله رشد رویشی (120-60 روز پس از کاشت) به رطوبت بسیار حساس است. به خصوص در مناطق خشک که آفتاب زیاد است، رطوبت خاک نباید کمتر از رطوبت قابل استفاده در مرحله رشد فعال برسد. با مسن شدن گیاه نیاز به آب کمتر شده در اواخر باید کم شود تا رشد رویشی متوقف و درصد ساکارز افزایش یابد. آب عامل اصلی رشد و نمود این نبات است و یک بوته کاملاً رشد کرده به طور متوسط روزانه 4 لیتر آب تبخیر می کند. در ابتدای رشد نباید آب مصرفی زیاد باشد زیرا ریشه ها سطحی مانده مقاومت گیاه در مقابل باد کم می شود. مقدار آب مورد نیاز در یک دوره رشد 18-12 ماه 30 تا 50 هزار M3است. تعداد آبیاری در مزارع کشت سال اول 35 مرتبه و برای مزارع راتون (پس از برداشت سال اول) حدود 28 مرتبه است.
یخ زدگی بستگی به واریته و سیستم کشت و سن گیاه دارد یعنی یک بوته نیشکر مسن با ارتفاع زیادی و آبیاری مقاومت بیشتری در مقابل سرما دارد. سرما اگر همراه با بارندگی باشد خسارت شدیدتر و بیشتر است و در مواقع سرمای شدید باید از آبیاری خودداری کرد و بعد از یخ زدگی شدید بهتر است محصول برداشت شود.
نور در تولید جوانه تأثیری نداشته جوانه نیشکر در تاریکی بهتر سبز میشود. در مناطقی که بادهای شدیدی می وزد باید واریته هایی که برگ پهن و بزرگ که محیط را به زودی پر میکند و دارای ریشه های قوی هستند انتخاب شوند. رطوبت مناسب برای تولید جوانه در خاک 25% است.
دور آبیاری نیشکر به قرار زیر است : بهار هر 10 روز یکبار، تابستان هر 6-5 روز یکبار، پائیز هر 30-20 روز یکبار و زمستان 15 روز یکبار.

کود شیمیایی مورد نیاز نیشکر

نیشکر در تمام خاکها نسبت به نیتروژن واکنش نشان می دهد. مدیریت کاربرد نیتروژن برای تسریع در رسیدگی نیشکر باید بر این اساس متمرکز شود که در دوره رشد سریع ساقه ها مقدار نیتروژن کافی بوده و با گذشت زمان کاهش یابد به نحوی که در دوره کوتاه مدت 3-2 ماه قبل از برداشت یعنی در دوره رسیدگی نیشکر، مقدار نیتروژن قابل دسترسی گیاه به حداقل مقدار خود برسد. مقادیر بالای نیتروژن قابل دسترسی در زمان با مقادیر کم تجمع ساکارز در ساقه همراه بوده است به همین دلیل توصیه می شود مدیریت نیتروژن در زراعت نیشکر بر پایه کاربرد آن در زمان کاشت برای مزارع تازه کاشت و در مزارع راتون (بازرو) بلافاصله بعد از برداشت محصول استوار گردد. معمولاً مقدار ۱۷۵-150 kg نیتروژن در هر هکتار برای هر برداشت مناسب است. معمولاً عکس العمل چین های بعدی نیشکر به کود نیتروژنه بیش از چین اول بعد از کاشت است و اگر سرک دومی از کود N ضروری باشد معمولاً با شروع پنجه زنی داده میشود.
وجود فسفر در فتوسنتز و رشد نهایی نبات، تولید ساقه های زیادتر و توسعه ریشه بسیار ضروری است. فسفر در تولید عصاره داخل آنها نقش بسیار اساسی دارد. این ماده در مزارع تازه کشت شده نسبت به مزارع راتون اهمیت بیشتری دارد. معمولا 500 – 400 کیلوگرم اکسید فسفر قبل از کاشت به خاک می دهند. واکنش نیشکر به کود فسفر و پتاسیم نیز به نوع خاک بستگی دارد.
استفاده ازکود پتاسیم در نواحی جنوبی ایران ضروری به نظر نمیرسد بخصوص اینکه با سوزاندن برگها درجریان برداشت مقداری از پتاسیم مصرف به خاک برگردانده میشود. ولی اگر نیاز باشد سالانه حدود ۳۰۰-200 kg دی آمونیوم فسفات یا سوپر فسفات تریپل در هکتار قبل از کاشت به خاک می دهند. کمبود پتاسیم باعث پیدایش ساقه های لاغر و نرم میشود و درصد قند هم کاهش می یابد.
در مزارع نیشکر کود فسفره به سطح خاک کف فارو اضافه می شود. سپس قلمه نیشکر روی کود فسفر گذاشته میشود. با توجه به حرکت کند فسفر در خاک و اینکه کود فسفر بطور عمقی به خاک داده میشود.
لرزاده و همکاران (1379) به منظور بررسی اثرات سطوح مختلف تراکم خاک بر روی عملکرد کیفی و میزان قند نیشکر و خصوصیات فیزیولوژیکی رشد این نبات واریته CP 48-103 در استان خوزستان آزمایشی را انجام دادند که نتایج این مطالعه نشان داد که با افزایش تراکم خاک تا یک مقاومت فروسنجی 3250 کیلوپاسکال هیچگونه کاهش معنی داری بر روی عملکرد کیفی نیشکر ملاحظه نگردید. سطوح مختلف تراکم خاک بر روی عملکرد ساکارز اثر معنی داری نداشت. اگرچه یک روند کاهش در عملکرد ساکارز با افزایش تراکم خاک ملاحظه گردید درصد ساکارز و خلوص شربت نیز با افزایش تراکم خاک یک روند کاهشی را نشان داد هرچند این روند از لحاظ آماری معنی دار نبود.
جعفری و همکاران (1379) به منظور یافتن بهترین عمق گذاری کود فسفره (15، و 30 سانتیمتر سطح خاک کف فارو) و سه سطح کود فسفره شامل 0، 200 و 400 کیلوگرم در هکتار از منبع سوپر فسفات تریپل) روی خصوصیات کمی و کیفی نیشکر (رقم 1062 –CP69) آزمایشی را انجام دادند. نتایج این مطالعه نشان داد که بیشترین تولید کمی (135 تن نی در هکتار) و کمی (2/14 تن شکر در هکتار) مربوط به تیمار 200 کیلوگرم کود فسفره با عمق گذاری در 15 سانتیمتر از کف فارو میباشد. شاید مصرف 400 کیلوگرم کود فسفره که در مزارع نیشکر معمول است بیش از حد نیاز گیاه در سال اول بوده و اثر کاهنده ای روی عملکرد گیاه داشته باشد.کاهش عملکرد گیاه با افزایش کود فسفره میتواند مربوط به کاهش جذب روی (رابطه آنتاگونیسمی این دو عنصر) توسط گیاه باشد. اگرچه تیمار عمق گذاری هیچگونه اختلاف معنی داری بر عملکرد نی ایجاد ننموده ولی زمانی که کود فسفره در عمق 15 سانتیمتر از سطح خاک (جوی) قرار داده شود.

ذخیره ساکارز و رسیدگی نیشکر

ذخیره ساکارز و رسیدگی نیشکر :
رسیدگی Ripening و بلوغ (Maturity) در نیشکر الزاماً مترادف یکدیگر نیستند. میزان رسیدگی در نیشکر از طریق سنجش مقدار ساکارز در میانگره های ساقه ارزیابی میشود و رسیدگی کامل با حداکثر تجمع ساکارز مقارن است. بنابراین رسیدگی در نیشکر فرایندی کمی است در حالی که بلوغ یک فرآیند کیفی محسوب میشود. بلوغ فیزیولوژیکی مرحله ای از رشد و نمو نیشکر است که طی آن گیاه تحت تأثیر عوامل محیطی و شرایط رشد، اندامهای زاینده تولید کرده و به گل رفته و دانه تولید میکند که البته به جای بلوغ فیزیولوژیکی میتوان از اصطلاح رسیدگی فیزیولوژیکی نیز استفاده نمود که در این صورت در مقابل آن رسیدگی تکنولوژیکی قرار دارد که در واقع مرحله ای است که حداکثر تجمع ساکارز در ساقه صورت گرفته است.
استراتژی تولید محصول در زراعت نیشکر براساس مقدار ساکارز استحصالی از واحد سطح استوار است و ارقام متعلق به saccharum officinarum میزان ساکارز در پایان مرحله رسیدگی گیاه حتی به بیش از 70 درصد ماده خشک ساقه نیز میرسد.
میزان ساکارز استحصالی تحت تأثیر دو جزء عملکرد یعنی وزن ساقه و درصد ساکارز آن قرار دارد. شرایط مناسب رشد در دوره رشد سریع نیشکر، عملکرد ساقه را افزایش میدهد در حالی که ایجاد شرایطی که ذخیره ساکارز در دوره کوتاه مدت قبل از برداشت تسریع کند اهمیت دارد.
درجریان رشد نیشکر مواد حاصل از فتوسنتز برای تأمین انرژی مورد نیاز جهت رشد به صورت قندهای ساده که عمدتاً گلوکز و نیز فروکتور هستند مصرف میشوند در حالی که در شرایط توقف یا کاهش رشد مواد تثبیت شده در فرایند فتوسنتز به صورت ساکارز که یک دی ساکارید ذخیره ای است در واکوئل سلولهای پارانشیمی ساقه تجمع می یابد.
بنابراین در طول دوره رسیدگی مدیریت باید بر اساس توقف یا کاهش رشد با حفظ سطوح فتوسنتزی صورت گیرد که در نتیجه با انتقال ساکارز به بافتهای ذخیره ای ساقه کیفیت محصول افزایش یابد در این دوره شرایط محیطی ـ زراعی مناسب رشد نظری مقادیر کافی آب و نیتروژن و دماهای بالا از طریق تشدید رشد مقدار ساکارز استحصالی از واحد سطح را کاهش می دهند. در حالی که محدویت عوامل محیطی ـ زراعی فوق با افزایش نسبت ساکارز به کل ماده خشک، کیفیت محصول را بهبود بخشیده و رسیدگی تکنولوژیکی را تسریع می کند.
اعمال مدیریت های زراعی مبتنی بر کاهش یا توقف رشد با هدف تسریع در رسیدگی معمولاً در طول دوره ثبات نسبی عملکرد ساقه یعنی 2 تا 3 ماه قبل از برداشت صورت میگیرد. در این دوره تغییرات وزن تر ساقه چندان قابل ملاحظه نیست درحالیکه درصد ساکارز آن به بیش از 4-3 برابر مقدار آن در دوره رشد سریع ساقه میرسد.
نیشکر ممکن است چند ماه پس از جوانه زدن به دلیل محدودیت عوامل رشد به مرحله رسیدگی برسد. اما این به معنی حصول حداکثر ساکارز از واحد سطح نیست زیرا مقدار ساکارز استحصالی از واحد سطح مزرعه یا براساس ماده خشک ساقه، نه فقط تحت تأثیر درصد ساکارز بلکه با وزن ساقه نیز به شدت همبستگی نشان می دهد. انتخاب روش های زراعی و زمان اعمال این روشها برای تسریع در رسیدگی نباید تنها براساس مقدار ساکارز یا درصد آن نسبت به وزن ساقه صورت گیرد زیرا در چنین شرایطی ممکن است با محدودیت رشد تا هنگام کاهش وزن ساقه، حتی با ثبات ماندن مقدار ساکارز، درصد آن افزایش یابد.
در نیشکر علاوه بربلوغ گیاه که منجر به گلدهی میگردد بلوغ میانگره ای (Inter nodal maturity) نیز وجود دارد. بلوغ میانگره ها مقارن با زمانی است که هر میانگره به مرحله ای از رشد و تجمع مواد رسیده باشد که در صورت جداسازی از گیاه مادر کشت در شرایط مناسب محیطی قادر به تولید گیاه جدید باشد. در زمان بلوغ میانگره ها تجمع قند هنوز ادامه دارد بنابراین پتانسیل ذخیره قند در مرحله بلوغ میانگره ها الزاماً تحقق نمی یابد.

پنجه زنی و توسعه پوش گیاهی نیشکر

پنجه زنی و توسعه پوش گیاهی نیشکر :
سرعت رشد نیشکر پس از مرحله جوانه زنی به سرعت توسعه و کارایی پوشش فتوسنتز کننده آن از طریق پنجه زنی و توسعه سطح برگ بستگی دارد. حداقل دما برای پنجه زنی و توسعه پوشش گیاهی 15-18˚c گزارش شده است. دمای مطلوب برای این مرحله 35˚c است. وجود نورکافی، پنجه زنی را تسریع میکند. در حالی که در شرایط کم نوری یا کاهش تعداد روزهای آفتابی سرعت پنجه زنی کاهش می یابد.
وجود رطوبت کافی در خاک، حرارت مطلوب و نیزمواد غذایی کافی در خاک سبب افزایش پنجه زنی میگردد. همچنین اگر عمق کاشت قلمه ها کمتر باشد تولید بیشتر صورت می گیرد. چون از حرارت و نور بیشتری در ابدای زندگی استفاده می کند. حداکثر تعداد ساقه 3 تا 5 ماه بعد از کاشت به وجود می آیند اما تا 50 درصد آنها طی رقابت از بین میروند.
رشد ساقه اصلی :
عملکرد نهایی نیشکر اگرچه تحت تأثیر در مرحله جوانه زنی و پنجه زنی و توسعه برگ است اما قسمت عمده تجمع ماده خشک گیاه در دوره رشد سریع ساقه ها صورت میگیرد. قبلاً نیز اشاره شد که ساقه نیشکر از مغز پر شده است. قسمت نرم و گوشتی ساقه شامل سلولهای پارنشیمی است که اطراف آن را دستجات آوندی احاطه کرده است. ساکارز در واکوئل سلولهای پارانشیمی بافت میانگره ها ذخیره می شود. رشد میانگره ها از قسمت تحتانی شروع میشود و در حالی که میانگره های بالایی در حال طویل شدن هستند میانگره های پائینی رشد کامل یافته اند در میانگره های بالایی در حال رشد نسبت قندهای احیاء بخصوص گلوکز و فروکتوز نسبت به ساکارز بیشتر از این نسبت در میانگره های رشد یافته است. با توقف رشد هر میانگره سرعت تجمع ساکارز در آن میانگره افزایش می یابد.

خلاصه ای در مورد نیشکر

شکر مورد مصرف انسان عمدتاً از دو محصول زراعی چغندرقند و نیشکر به دست می آید. شرایط اکولوژیکی مطلوب برای چغندر قند آب و هوای معتدل تا نیمه معتدل است در حالی که نیشکر به عنوان یک گیاه با مسیر فتوسنتزی C4 از گیاهان زراعی مهم سازگار به شرایط آب و هوایی گرمسیر تا نیمه گرمسیر به شمار می آید.
مرکز اصلی نیشکر از گینه است. از انجا به هندوستان انتقال یافت و از طریق هند به چین، اندونزی و فیلیپین برده شد. از نظر تاریخی در حالی که چغندرقند یک گیاه زراعی جدید محسوب می شود، نیشکر سابقه کشت طولانی داشته و براساس شواهد تاریخی زراعت آن در نقاطی از هندوستان به بیش از 1500 سال قبل از میلاد می رسد.
کشت این گیاه در ایران سابقه بسیار طولانی دارد و در مناطق جنوبی از خوزستان تا سیستان و بلوچستان و در شمال در مازندران کشت میشده است. جلگه خوزستان با وسعتی حدود 5/6 میلیون هکتار با نزدیک به 3/2 میلیون هکتار اراضی قابل کشاورزی و حدود آبهای جاری کشور یکی از نقاط مستعد کشاورزی کشور است. سابقه کشت نیشکر در خوزستان براساس نظریات بسیاری از محققین به اواخر قرن پنجم یا اوایل قرن ششم قبل از میلاد باز میگردد. نیشکر برای اولین بار از هندوستان به ایران انتقال یافت. نام خوزستان به معنی نیشکرستان یا شکرستان (خوز به معنی شکراست) نیز به دلیل اهمیت کشت نیشکر و تولید شکر در اقتصاد این منطقه در ادوار گذشته بوده است. دلایل تاریخی نشان می دهد که استخراج شکر خام و تصفیه ا« در اولین بار توسط ایرانیان در قرن ششم پیش از میلاد صورت گرفته است. بطوریکه بر اساس نوشته مورخان شکر تمام ایران، عربستان، حجاز و حتی ترکستان در قرون اولیه حجری از منطقه خوزستان تأمین می گردید.
اگرچه بعد از فتح ایران توسط اعراب، کشت نیشکر در خوزستان رونق گذشته خود را از دست داد اما این منطقه همچنان به عنوان مرکز تولید شکر ایران محسوب می شده است.
سطح زیر کشت نیشکر در خوزستان در حال حاضر حدود 30000 هکتار است. و بطور کلی عملکرد قند نیشکر در ایران از 5 تا 10 تن و عملکرد ساقه آن 50 تا 100 تن در هکتار می باشد.
خصوصیات گیاهی :
نیشکر با نام علمی Saccharun ifficinarum L. گیاه غول پیکری از تیره غلات Gramineae است که به صورت چند ساله برای برداشت ساقه حاوی قند آن تولید می شود. با اینکه نیشکر از نظر تبدیل انرژی نورانی و گازکربنیک به قند از کلیه محصولات زراعی دیگر قویتر است اما طول دوره رشد لازم برای یکبار برداشت آن طولانی بوده و از 8 تا 24 ماه متغیر است. نیشکر به وسیله قلمه زیاد می شود و پس از آنکه در شرایط مساعد در خاک قرار گرفت دو نوع ریشه از آن ظاهر و خارج میگردد که عبارتند از :
ریشه قلمه :
پس از قرار گرفتن قلمه در محیط مساعد و مناسب ابتدا ریشه های بسیار نازک و سطحی که تا اندازه ای نیز منشعب می باشند از آن ظاهر می گردند. این ریشه ها در موقع ظهور سفید رنگ بوده و عمل آنها جذب آب و مواد غذایی برای نبات جوان یا قلمه تازه کشت شده می باشد. این ریشه ها پس از پیدایش ریشه های ساقه از بین می روند.
ریشه ساقه :
این ریشه ها در نیشکر بعد از ریشه های قلمه به وجود می آیند. که در ابتدا سفید رنگ بوده و پس از آنکه سن نبات زیاد شد به تدریج قهوه ای رنگ می گردند. این ریشه ها خیلی ضخیم و محکمتر از ریشه های قلمه بوده و انشعاب آنها نیز کمتر است. عمل ریشه های ساقه در خاک، جذب آب و نگهداری نبات است که ضمناً عمل جذب و مواد معدنی تارهای کشنده این ریشه ها انجام می شود.
در داخل خاک معمولاً سه نوع ریشه ساقه به وجود می آید که عبارتند از :
الف) ریشه های سطحی :
عمل ریشه های سطحی جذب آب و مواد معدنی است و دارای انشعابات زیادی می باشند. طول آنها با در نظر گرفتن رقم بین 50 تا 250 سانتیمتر و گاهی اوقات تا 4 متر می رسد. در عمق چند سانتیمتری خاک گسترش پیدا کرده و نسبت به سطح خاک بطور افقی قرار می گیرند.
ب) ریشه های میانی :
این ریشه ها که ریشه های پشتیبان نیز نامیده می شوند در عمق زیادتری نسبت به ریشه های سطحی قرار می گیرند و عمل آنها تثبیت و پابرجا نگهداشتن گیاه می باشد. سرعت رشد آنها بسیار زیاد و سفید رنگ است که در جذب آب و مواد غذایی نیز نقش دارند. طول آنها حدود 50 تا 150 سانتیمتر است و نسبت به سطح خاک نسبتاً مایل قرار دارند.
ج) ریشه های عمیق :
این ریشه ها معمولاً به طور عمودی داخل خاک شده و تا عمق 6 متر نفوذ می کند و در مناطق خشک در شرایطی که رطوبت خاک کم باشد به سرعت به اعماق زمین فرو می رود.
ساقه این گیاه همانند سایر غلات گره دار و بندبند است و قند در فاصله بین گره ها و در قسمت وسط ساقه تشکیل و ذخیره می شود. طول ساقه در انواع مختلف متفاوت بوده و حدود 5/1 تا 4 متر است که گاهی ارتفاع ساقه به 6 تا 9 متر میرسد. قطر ساقه نیز در قسمتهای مختلف متفاوت بوده و از 5/1 تا cm 6 تغییر کرده و گاهی در واریته های خیلی ضخیم به cm 8 میرسد ولی بطور متوسط قطر ساقه بین 5/2 تا 5/3 سانتیمتر است. رنگ ساقه در نژادهای مختلف متفاوت بوده و از سبز مایل به زرد تا بنفش مایل به قرمز تغییر می کند. در سطح خارجی ساقه بعضی از ارقام لایه ای مومی و سفید رنگ شبیه آردقرار دارد. هر ساقه تقریباً 10میانگره دارد که فاصله هرکدام از 5 تا cm 25 تغییر می کند.
فاصله میانگره ها در پای گیاه که نزدیک به سطح خاک می باشند کمتر و به تدریج فواصل زیادتر بوده و در انتها نیز مجدداً کوتاه خواهد شد. هر گره دارای یکبرگ و حداقل یک جوانه مولد ساقه و حلقه ای از جوانه های مولد ریشه نابجا است. این جوانه ها در خواب می باشند اما گره های نزدیک به خاک (زیر و روی خاک) دارای تعداد زیادی جوانه ساقه هستند بنابراین امکان تولید پنجه های زیادی در هر بوته وجود دارد. (5 تا 50 عدد).
ساقه نیشکر مانند دیگر غلات کاملاً توخالی نیست و دارای مغز است که قند در آن ذخیره میگردد. مقدار قند ذخیره شده در ساقه نیشکر در انواع مختلف حدود 14 تا 16 درصد است و گاهی اوقات به 18 درصد نیز میرسد. ذخیره ساکارز بیشتر در قسمتهای مرکزی و پایین ساقه انجام می شود. قسمت فوقانی ساقه از نظر فروکتوز و بخصوص گلوکز و نیز عناصر معدنی غنی می باشد. وجود عناصر معدنی در شربت قند بر کریستاله شدن قند اثر نامطلوب دارد.
برگها در نیشکر از محل گره ها خارج شده و مانند تمام گیاهان تیره غلات بطور یک درمیان و متناوب قراردارند. هربرگ شامل دو قسمت دمبرگ و پهنک است. پهنک برگ بزرگ و به طول cm 150- 60 و هر برگ cm 10-2 عرض دارد. به تدریج که نبات رشد می کند و سن آن زیاد می شود برگهای قسمت پایین که پیرتر می باشند خشک شده و میریزند. در روی هر ساقه معمولا 10 برگ به وجود می آید. رنگ برگها سبز و گاهی سبز مایل به بنفش است. نیام برگ یا سطح خارجی سبز و کرکدار و سطح داخلی صاف و سفید ساقه را پوشانده است. در محل هر گره که نیام و پهنک برگ تلاقی مینمایند زبانک و گوشوارک وجود دارد. نیشکر پس از حداقل 12 تا 24 ماه رشد رویشی و با قرار گرفتن در روزهای بسیار کوتاه تولید گل مینمایند. تحت این شرایط رشد رویشی متوقف میگردد. جوانه انتهایی به مریستم زایشی تبدیل میگردد. گل آذین نیشکر به صورت خوشه ای مرکب و پرانشعابی به طول 30 تا 60 سانتیمتر است. گلهای پایین عقیم و گلهای بالایی (انتهایی) بارور و دارای یک تخمدان می باشند که پس از تلقیح و رشد به میوه تبدیل میگردند. دانه یا بذر نیشکر شباهت زیادی به بذر گندم دارد بسیاری از ارقام زراعی عقیم بوده و تولید بذر نمی نمایند.
در ارقام بارور نیز هر گل آذین تعداد کمی دانه به وجود می آورد که دانه ها قدرت حیاتی کمی داشته و طی مدت کوتاهی بعد از رسیدگی قدرت حیاتی خود را از دست می دهند. رشد ساقه ای که به گل میرود متوقف میشود و مقدارقند آن شدیداً نقصان می یابد. در این حالت رشد ساقه های جانبی تحریک می شود ولی این ساقه ها نیز فیبر زیاد و قند کمی دارند. استفاده به موقع از علف کش پاراکوت و دی کوات از توسعه گل جلوگیری میکند. این مواد بگرهای جوان را خشک نموده و مریستم انتهایی ساقه از دریافت تحریک نوری لازم برای گلدهی محروم میسازند و یا از انتقال مواد محرک گلدهی از برگها به مریستم انتهایی جلوگیری می کنند.
انتخاب گیاهچه های بذری و مصرفی کلون های برتر نیشکر :
انتخاب کلونها در مراحل اولیه یکی از اجزای اصلی در تولید موفقیت آمیز ارقام تجاری نیشکر می باشد. اهداف اولیه اصلاح نیشکر در شرایط آب و هوایی خوزستان دستیابی به واریته هایی است که دارای عملکرد شکر و نیشکر بالا بوده و نسبت به آفات و بیماریهای مهمی چون کرم ساقه خوار و سیاهک نیشکر مقاوم باشند و همچنین لازم است ارقام جدید در مقابل تنش های محیطی مانند درجه حرارت بالا، شوری خاک، خشکی و بادهای گرم تابستان و سرمای زمستانه متحمل باشد. معیار انتخاب در مرحله گیاهچه ای به صورت مشاهده ای می باشد که این مرحله به عنوان کلونال اول نامیده می شود. معیار انتخاب در مرحله بعد مشابه با مرحله گیاهچه ای بوده و کلونهای انتخابی (کلونال دوم) در یکی از مزارع اصلی نیشکر به صورت دو ردیفه کشت میگردند و برای ارزیابی ژنوتیپ های انتخابی ارقام تجاری نیشکر به عنوان شاهد در بین ردیفهای کلونهای انتخابی کشت می شوند.
امروزه بهره برداری از صنایع عظیم نیشکر در جهان با استفاده از واریته های جدید پرمحصول نیشکر که از طریق علم اصلاح نباتات تولید ومعرفی میگردند گسترده شده است. با احیاء کشت نیشکر در خوزستان در چهل سال گذشته حدود 200 هیبرید جدید از مراکز مختلف تحقیقات جهانی نیشکر وارد گردیده است. واریته های جدید نیشکر علیرغم درصد قند و عملکرد بالا غالباً به تنش های محیطی حساس می باشند. گلدهی فراوان در پایه های مختلف انتخاب شده نیشکر جهت انجام تلاقیها ضروری است که به علت قرار گرفتن مناطق نیشکر کاری خوزستان در عرض جغرافیایی بالا، پایین بودن درجه حرارت در زمستان و گرمای زیاد و خشکی هوا در تابستان و همچنین عدم فراهم شدن طول دوره نوری مناسب، گلدهی نیشکر بطور طبیعی صورت نمی پذیرد. با تکمیل دوره گرده افشانی و رسیدگی بذور، خوشه های گل برداشته شده و پس از جداسازی بذر از محور سنبله ها و هوادهی نسبی، بذرحقیقی نیشکر جمع آوری و بسته بندی می شود.
شرایط اقلیمی :
دما (درجه حرارت) مهمترین عامل غیرقابل کنترل در رشد نیشکر محسوب می شود. حد اقل درجه حرارت برای جوانه زنی نیشکر 12 درجه سانتیگراد است. با افزایش دما از آستانه حداقل سرعت جوانه زنی به صورت خطی افزایش یافته و در دمای 30-33˚c به حداکثر میرسد. جوانه زنی در دماهای بالاتر از 40˚c متوقف میشود. دمای مناسب برای رشد و نمود و ساختن قند کافی در ساقه ها بین 30-34˚c است. سرما یک عامل محدود کننده کشت نیشکر است. مقاومت واریته های مختلف نیشکر به سرما متفاوت است اما بطور کلی واریته های گونه Saccharum Sinense یا ارقام با ژرم پلاسم اینگونه به سرما مقاومترند. بروز سرما به میزان 1-2˚c به مدت چند ساعت برگها و مریستم انتهایی نیشکر آسیب میرساند و با طولانی شدن مدت یا کاهش بیشتر درجه حرارت ممکن است زیان آور برای محصول باشد.
معمولاً اندامهای جوان ماننده برگها و جوانه هایی که تازه رشد نموده اند به سرما و یخ زدن حساس ترند. دمای مطلوب در پایان دوره رشد ساقه وقبل از برداشت محصول که دوره رسیدگی نامیده میشود پایین تر از دماهای مناسب مرحله رشد سریع نیشکر است. به نظر میرسد که دمای 20-24˚c مناسبترین دمای محیط برای تسریع دررسیدگی نیشکر است.
مقاومت نیشکر به خشکی در بعضی از ارقام زیاد است این گیاه به دلیل داشتن ریشه های عمیق و لوله شدن برگها تا حد زیادی میتواند کم آبی را تحمل نماید. اما اگر این وضعیت مدت زیادی ادامه یابد گیاه مشک می شود. در اثر کم شدن آب در اندامهای نیشکر فاصله بین گره هایی که در آن مرحله در حال رشد می باشند کم شده و در نتیجه ارتفاع کلی بوته ها و مقدار قند کمتر خواهد شد. زمانی که مقدار ساکارز در ساقه ها به حداکثر رسید رشد کامل نیشکر به یک دوره خشکی قبل از برداشت نیاز دارد.
شدت نور در مراحل مختلف رشد و رسیدگی محصول بر خصوصیات کمی و کیفی عملکرد تأثیر میگذارد. اثرات کم نوری برجوانه زنی نیشکر نامحسوس است وحتی مثبت ارزیابی شده است. در شرایط کم نوری با کاهش تعداد روزهای آفتابی بعد از جوانه زنی و استقرار گیاه، پنجه زنی به شدت کاهش می یابد. در دوره رشد سریع در شرایط فاوانی نور ساقه ها ضخیم تر و برگها پهن تر شده و در ریشه ها به خوبی گسترش می یابند. در حالی که تحت تأثیر شرایط کم نوری ساقه ها ضعیف و نرم می شوند. نیشکر به بافت و اسیدیته خاک چندان حساس نیست. خاکهای عمیق با بافت متوسط تا نیمه سنگین و غنی از مواد غذایی و آلی برای این گیاه مطلوب هستند. نیشکر را میتوان در خاکهای سنگین نیز گشت نمود. در PH برابر 4 تا 9 میتواند رشد نماید ولی بهترین PH برای رشد آن حدود 5 تا 2/5 است. این نبات به شوری خاک حساس است.

مراحل رشد :
در طی رشد نیشکر 4 مرحله از رشد از اهمیت ویژه ای برخوردار است که عبارتند از :
جوانه زنی و سبز شدن :
تکثیر نیشکر از طریق قلمه صورت می گیرد. هر قلمه از 5-3 گره و فواصل میانگره ای مربوط میشود. با توجه به فعالیت بیوشیمیایی گره های بالایی، سرعت رشد جوانه هایی که از این بندها به وجود می آیند بیشتر از سرعت جوانه زنی قلمه های پایین ساقه است. از نظر بیوشیمیایی تندش (خروج ریشه از خاک) در شرایط مطلوب از نظر درجه حرارت و رطوبت در اثر تأمین انرژی به وسیله کاتابولیزم ترکیبات پیچیده به مواد ساده صورت میگیرد. مواد ذخیره ای در بندها پایین ساقه عمدتاً ساکارز است در حالی که بندهای فوقانی به دلیل جوانه و ادامه رشد تا مرحله قبل از برداشت حاوی ترکیبات ساده تر مانند گلوکز و فروکتوز هستند که در جریان تأمین انرژی جهت تندش جوانه ها از ترکیبات پیچیده تر کاراتر هستند. علاوه بر آن بندهای فوقانی از نظر محتویات آنزیمی و پروتئینی نیز غنی ترند. (ازت محلول در آنها زیادتراست). علاوه بر موارد فوق، تهیه قلمه از قسمت فوقانی ساقه سبب می شود که قند کمتری از هر هکتار در زمین زراعی خارج گردد. در شرایط معمول و مطلوب محیطی گیاهچه های نیکشر در حدود 6*4 هفته پس از کاشت ظاهر میشوند.

ادامه نوشته

مقاله منتشره در 15 کنگره نیشکر هندوستان

“Evaluation of different method of tillage in Sugarcane”

Ali Ghasemipor

Abstract:

Sugarcane is one of the plants, industrial and precious that is planted in widely range in south and north Khuzestan lands because of compatibility and suitable climate as industrial and commercial. For evaluation of different tillage methods on yield of  sugarcane, In an experiment were investigated in the 2009-2010 in company of Khuzestan Haft Tapeh sugarcane industry planted in sandy loam soil tissue.This research was performed, a factorial experiment in a randomized complete block design with four tillage treatments and with three varieties, in triplicate. At the end of season and at the harvest time, was measured yield and some of sugarcane quantities factors includes growth of stem, total stem, stem diameter and biological function. Results showed that was significant effect of tillage treatments (T) on total stem in 1% level. But effect on stem growth, total stem, stem diameter and biological function was not significant the statistically and effect of treatments of varieties (V) in stem the growth level of 5% was significant, But in the number stem in the meter stem diameter and biological function was not significant. Interaction between two treatments (T.V) was not significant statistically, in stem growth, the number of stem in the meter, stem diameter and biological function.

Key words: deep tillage, sugarcane, varieties, subs oiler

1.    MA student filde of agricultural mechanization the Azad university of Dezful

Ali [e-mail]